تاریخ انتشار: ۱۴۰۴/۱۱/۰۴
اقتصاد مبتنی بر رایانش ابری
اندازه بازار جهانی رایانش ابری در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۴۳٫۶۵ میلیارد دلار برآورد شده است و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۳ به حدود ۳٬۳۴۹٫۶۱ میلیارد دلار برسد. انتظار میرود این بازار در بازه زمانی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۳ با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) معادل ۱۶ درصد رشد کند. این رشد عمدتاً ناشی از حرکت مداوم سازمانها از زیرساختهای سنتی درونسازمانی به سمت محیطهای ابری مقیاسپذیرتر، منعطفتر و مقرونبهصرفهتر است.
آنچه سازمانهای و کسب و کارها در خصوص اقتصاد ابری باید بدانند، به طور خلاصه در این نوشتار بررسی شده است.
اقتصاد ابری چیست؟
اقتصاد ابری به بررسی هزینهها و منافع رایانش ابری و اصول اقتصادی حاکم بر آن میپردازد. این حوزه بهعنوان یک رشته، به پرسشهای کلیدی کسبوکارها پاسخ میدهد؛ از جمله اینکه :
v بازگشت سرمایه (ROI- return on investment) مهاجرت به ابر یا تغییر ارائهدهنده خدمات ابری چقدر است؟
v هزینه کل مالکیت (TCO- total cost of ownership) یک راهکار ابری در مقایسه با راهکارهای سنتی مبتنی بر زیرساختهای درونسازمانی (On-Premises) چگونه است؟
وقتی کسبوکارها درک درستی از اقتصاد رایانش ابری داشته باشند، میتوانند سرمایهگذاریهای خود را بهینه کنند و بیشترین ارزش را برای سازمانشان به دست آورند.
مزایای اقتصادی رایانش ابری چیست؟
اقتصاد ابری بر دو اصل اساسی استوار است:
1. صرفهجویی ناشی از مقیاس
2. دسترسی جهانی
ارائهدهندگان خدمات ابری به دلیل خرید منابع محاسباتی در مقیاس بسیار بزرگ و با هزینه کمتر، میتوانند هزینههای سازمانها را کاهش دهند. شرکتها با استفاده از این منابع اشتراکی، از پرداخت هزینههای اولیه سنگین (CAPEX) برای خرید زیرساختهای گرانقیمت خودداری میکنند. همچنین با مدل قیمتگذاری «پرداخت بهازای مصرف»، فقط به اندازه منابعی که واقعاً استفاده میکنند هزینه میپردازند و میتوانند در صورت نیاز منابع را افزایش یا کاهش دهند.
دسترسی جهانی رایانش ابری نیز صرفهجوییهای قابلتوجهی به همراه دارد. زمانی که سرورها دیگر نیازی به استقرار در محل سازمان ندارند و میتوان از هر نقطهای در جهان به آنها دسترسی داشت، هزینههای نیروی انسانی بهطور چشمگیری کاهش مییابد. تیمهای فناوری اطلاعات دیگر مجبور نیستند زمان زیادی را صرف استقرار و نگهداری سختافزارهای پیچیده در محل کنند.
با پیادهسازی زیرساخت و عملیات یکپارچه در محیطهای مختلف IT، تیمهای فناوری اطلاعات میتوانند به صرفهجوییهای عملیاتی بیشتری دست یابند و در عین حال پیچیدگی و جزیرهای شدن سیستمها را کاهش دهند.
فراتر از بهرهوری و صرفهجوییهای هزینهای، یک مزیت اقتصادی مهم دیگر رایانش ابری، چابکی کسبوکار است. شرکتهایی که از منابع ابری استفاده میکنند میتوانند سریعتر برنامهها را مستقر کنند و در صورت نیاز، ظرفیت ذخیرهسازی و پردازشی را بهسرعت افزایش دهند. این چابکی فناوری اطلاعات به کسبوکارها کمک میکند سریعتر به تغییرات بازار و نیازهای مشتریان پاسخ دهند و در نتیجه رشد درآمد شتاب بگیرد.
تدوین توجیه اقتصادی برای رایانش ابری
پیش از مهاجرت به ابر، کسبوکارها باید مزایا و معایب اقتصادی آن را بهصورت عمیق بررسی کنند تا تصویری دقیق از هزینهها و صرفهجوییها به دست آورند. آیا این کار در بلندمدت منجر به کاهش هزینه و افزایش بهرهوری میشود؟ پاسخ به این پرسشها بسته به نیازها و شرایط هر سازمان و نوع راهکار ابری متفاوت است. هدف این است که از اتخاذ راهبردی برای پذیرش ابر جلوگیری شود که باعث افزایش هزینه، پیچیدگی و نیاز به نیروی انسانی شود.
مدیران فناوری اطلاعات و مالی میتوانند برای بررسی اقتصاد ابری از یک فرایند پایه استفاده کنند تا ROI و TCO رایانش ابری را محاسبه کرده و نتایج را برای تصمیمگیرندگان سازمان ارائه دهند. این فرایند شامل سه مرحله اصلی است:
با در اختیار داشتن اعداد و ارقام دقیق، مدیران IT میتوانند TCO سناریوها و معماریهای مختلف ابری را با هم مقایسه کرده و استدلال قویتری درباره ارزش تجاری پذیرش ابر به مدیران ارشد ارائه دهند.
آنچه تیمهای IT باید درباره اقتصاد ابری بدانند
بررسی اقتصاد ابری به تیمهای فناوری اطلاعات کمک میکند درک عمیقتری از هزینههای سرمایهای و عملیاتی خود به دست آورند. اما فراتر از اعداد، آنها باید توجه کنند که رایانش ابری چگونه میتواند بهرهوری توسعهدهندگان و مهندسان را افزایش دهد. اقتصاد ابری فقط به کاهش هزینهها محدود نمیشود؛ بلکه درباره دستیابی به اهداف کسبوکار از طریق سرعت و چابکی بیشتر است. این دیدگاه جامع به تیمهای IT کمک میکند بهترین راهکار ابری را انتخاب کنند.
همچنین تیمهای IT باید با دیدی بیطرفانه و با آگاهی از اصول اقتصاد رفتاری تصمیمگیری کنند، زیرا برخی سوگیریها میتوانند تصمیمها را تحتتأثیر منفی قرار دهند، از جمله:
Ø سوگیری اعتمادبهنفس بیشازحد: اطمینان بیشازحد به درک هزینهها و زمانبندی پروژهها
Ø سوگیری تازگی: تأثیرپذیری بیشازحد از فناوریهای جدید
Ø سوگیری تأییدی: تأثیر باورها یا پیشفرضهای قبلی بر ارزیابی اطلاعات
Ø سوگیری بازطراحی و بازکاری: دستکم گرفتن زمان و هزینه لازم برای بازطراحی برنامهها جهت اجرا در ابر
Ø سوگیری بازآموزی نیروی انسانی: نادیده گرفتن هزینه آموزش مجدد یا نگهداری چند تیم عملیاتی
Ø سوگیری هزینههای عملیاتی: بیتوجهی به ساختار کامل هزینههای ابر، مانند هزینه خروج داده (Data Egress)
اقتصاددان ابری کیست؟
اقتصاددان ابری متخصص اقتصاد رایانش ابری، شامل اصول، هزینهها و مزایای آن است. این افراد به کسبوکارها کمک میکنند هزینهها و صرفهجوییهای راهکارهای جدید ابری را پیشبینی کنند. تحلیل TCO توسط یک اقتصاددان ابری میتواند منبعی بسیار ارزشمند برای تصمیمگیری باشد.
همکاری با یک اقتصاددان ابری معمولاً با مرحله شناخت مشتری آغاز میشود؛ مرحلهای که در آن اهداف کسبوکار و چالشها و مشکلات IT شناسایی میگردد. سپس، بر اساس دادههای واقعی سازمان و معیارهای صنعتی، مدلسازی مالی انجام میشود.
در نهایت، در قالب یک ارائه نهایی TCO و ROI، راهکارهای مختلف ابری با هم مقایسه میشوند و ساختار قیمتگذاری، هزینهها و صرفهجوییها (شامل هزینههای سرمایهای در برابر هزینههای عملیاتی)، تأثیرات بر واحدهای کسبوکار، پیشنهادها و گامهای بعدی بهصورت شفاف ارائه میگردد.
کاربردها و ملاحظات کلیدی اقتصاد ابری چیستند؟
هزینه کل مالکیت ابر (Cloud TCO- Cloud Total Cost of Ownership)
هزینه کل مالکیت ابر معیاری است برای سنجش مجموع هزینههای مالی یک راهکار رایانش ابری که شامل هزینههای سرمایهای اولیه (CAPEX) و هزینههای عملیاتی جاری (OPEX) میشود. علاوه بر این، هزینه کل مالکیت، هم هزینههای مستقیم و هم غیرمستقیم مرتبط با استقرار و بهرهبرداری از یک راهکار ابری را در نظر میگیرد. این هزینهها شامل سختافزار، نرمافزار، مجوزها، نگهداری و پشتیبانی، پهنای باند، فضای ذخیرهسازی و سایر هزینههای مرتبط است.
ابزارهای پایش ابر : خدمات نرمافزاری برای ردیابی هزینهها فراهم میکنند و گزارشهای خلاصه و کاربردیای مانند فهرست «پنج منبع پرهزینه» (High-Five) در هر بار کاری (Workload) ارائه میدهند. علاوه بر این، میتوانید بهراحتی هزینههای زیرساخت را بر اساس پروژه، حساب کاربری، سرویس ابری، منبع، و حتی کارمند مشاهده و پیگیری کنید. در نتیجه، تحلیل هزینه بهازای هر واحد سادهتر شده و امکان تصمیمگیری دقیقتر و آگاهانهتر فراهم میشود.
تبدیل CAPEX به OPEX
تغییر از CAPEX به OPEX یکی از راهبردهای رایج برای مهاجرت از خدمات درونسازمانی به رایانش ابری است. در این رویکرد، سازمانها از مدل هزینههای سرمایهای (CAPEX) که مستلزم پرداخت اولیه برای خرید سختافزار و نرمافزار است، به مدل هزینههای عملیاتی (OPEX) منتقل میشوند که در آن هزینهها بر اساس میزان استفاده مداوم از خدمات ابری پرداخت میگردد. این تغییر میتواند هزینه اولیه پذیرش ابر را کاهش دهد و به سازمانها امکان بهرهمندی از مقیاسپذیری و چابکی خدمات ابری را بدهد.
قیمتگذاری بر اساس مصرف (On-Demand Pricing)
قیمتگذاری بر اساس مصرف مدلی است که در آن مشتریان فقط بابت منابع و خدماتی که واقعاً استفاده میکنند هزینه میپردازند. این مدل در رایانش ابری بسیار رایج است، زیرا هزینهها به میزان و نوع مصرف بستگی دارد. با این روش، کاربران میتوانند بهسرعت میزان استفاده خود را افزایش یا کاهش دهند و هزینهها را با نیازهایشان تطبیق دهند. در نتیجه، هزینهها حالت کشسان پیدا میکنند؛ اما اگر پایش مداوم هزینههای ابری و تصمیمگیری مبتنی بر داده انجام نشود، این هزینهها ممکن است بهسرعت از کنترل خارج شوند.
در این راستا، سامانههایی موجود هستند که کمک میکند همواره از تمامی تغییرات اعمالشده آگاه باشید. این ابزار با یکپارچهسازی حسابهای ابری در قالب یک مدل قیمتگذاری واحد و ایجاد شفافیت مستمر نسبت به درخواستهای تغییر، مدیریت هزینههای ابری را سادهتر کرده و امکان صرفهجویی بیشتر را فراهم میکند. علاوه بر این، با فراهمسازی قابلیتهای قدرتمند تحلیل ریشهای (Root Cause Analysis) در هر زمان و مکان، به شما کمک میکند تصویر کاملی از «چه چیزی، چرا، چه زمانی و چگونه» به دست آورید؛ که در نهایت به مدیریت و نظارت بهتر بر هزینههای ابری منجر میشود.
